Tarsal Tünel Sendromu: Ayak Tabanında Yanma ve Uyuşmanın Sinir Kaynaklı Nedeni

Ayak tabanında yanma ve uyuşma şikâyetiyle gelen hastaların önemli bir bölümü önce topuk dikeni ya da “dolaşım bozukluğu” düşünülerek aylar geçirmiştir. Oysa yanma, karıncalanma ve gece artan uyuşma birlikteyse kaynak çoğu zaman kemik veya damar değil, sinirdir. Bu yazıda ayak bileğinin iç tarafındaki tarsal tünelde sinirin neden sıkıştığını, belirtilerin diğer ayak tabanı ağrılarından nasıl ayrıldığını, tanının nasıl konduğunu ve ameliyatsız tedavi basamaklarını anlatıyoruz. (Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gerekir.)

Tarsal Tünel Nedir, Sinir Neden Sıkışır?

Ayak bileğinin iç tarafında, iç aşık kemiğinin (medial malleol) hemen arkasında ve altında dar bir geçit vardır. Tabanını kemikler, tavanını ise fleksör retinakulum denen kalın ve esnemeyen bir bağ oluşturur. Bu geçitten tibial sinir, ona eşlik eden atardamar ve toplardamarlar ile ayak parmaklarını büken kasların kirişleri birlikte geçer. Alan dar ve kalabalıktır; içindeki herhangi bir yapı şiştiğinde ya da geçit dışarıdan daraldığında ilk zarar gören sinir olur.

İçindekiler

1. Tarsal Tünel Nedir, Sinir Neden Sıkışır?
2. Neden Oluşur, Kimlerde Daha Sık Görülür?
3. Belirtiler: Yanma, Karıncalanma ve Gece Artan Uyuşma
4. Diğer Ayak Tabanı Ağrılarından Nasıl Ayrılır?
5. Tanı: Muayene Başlar, Görüntüleme Nedeni Arar
6. Tedavi: Sinire Yer Açmak
7. Evde Neler Yapılabilir?
8. Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
9. Sık Sorulan Sorular
10. Tarsal tünel sendromu ile karpal tünel sendromu arasındaki fark nedir?
11. Topuk dikeni mi tarsal tünel mi olduğumu nasıl anlarım?
12. EMG normal çıktı, tarsal tünel sendromu olamaz mı?
13. Tabanlık gerçekten işe yarar mı?
14. Ameliyat gerekir mi, sonrasında uyuşma geçer mi?

Tüm başlıkları göster Alt başlıkları gizle

Tibial sinir bu geçitte ayak tabanına his ve hareket taşıyan dallara ayrılır. Bu nedenle sıkışmanın belirtileri sıkışma noktasında değil, sinirin beslediği bölgede, yani ayak tabanında, topuğun iç yüzünde ve parmaklarda hissedilir. Hastanın “bileğimde bir şey yok, tabanım yanıyor” demesinin nedeni budur.

Neden Oluşur, Kimlerde Daha Sık Görülür?

Tarsal tünel sendromunda çoğu zaman tanımlanabilir bir neden bulunur; bu yönüyle karpal tünelden farklıdır:

• Ayak yapısı: Düztabanlık ve topuğun dışa kayması, ayak bileğinin iç tarafındaki yapıları gerer ve siniri her adımda zorlar. En sık zemin hazırlayan etken budur.
• Kanal içinde yer kaplayan oluşumlar: Ganglion kisti, genişlemiş toplardamarlar (varis), kiriş kılıfı iltihabı veya iyi huylu yumuşak doku kitleleri dar alanı daha da daraltır.
• Geçirilmiş yaralanma: Ayak bileği burkulması, iç taraftaki kırıklar ve sonrasında kalan şişlik ya da yara dokusu.
• Sistemik hastalıklar: Şeker hastalığı, tiroid işlev bozukluğu, romatoid artrit ve gebelik gibi doku şişliğini artıran ya da sinirleri baskıya daha duyarlı kılan durumlar.
• Aşırı kullanım: Uzun mesafe koşusu, sert zeminde uzun süre ayakta çalışma ve ayağı içe basma alışkanlığı.

Belirtiler: Yanma, Karıncalanma ve Gece Artan Uyuşma

• Ayak tabanında ve topuğun iç yüzünde yanma: Çoğunlukla tek ayakta başlar, yürüme ve uzun süre ayakta kalmakla artar.
• Karıncalanma ve elektriklenme: Ayak bileğinin iç tarafından tabana ve parmaklara doğru yayılır; iç aşık kemiğinin arkasına hafifçe vurulduğunda tabana yayılan elektrik hissi (Tinel bulgusu) tipiktir.
• Uyuşma: Ayak tabanının bir bölümünde his azalması; hastalar “yerin sertliğini hissetmiyorum” ya da “tabanımda kalın bir tabaka var gibi” der.
• Gece yakınması: Gün boyu biriken şişlik sinir üzerindeki baskıyı artırır; belirtiler yatakta belirginleşir, hasta ayağını sarkıtıp ovarak rahatlamaya çalışır.
• İleri dönemde güçsüzlük: Ayak parmaklarını bükmede zorlanma, ayak içi kaslarında incelme ve dengede güvensizlik. Bu bulgular sıkışmanın uzun sürdüğünü gösterir.

Diğer Ayak Tabanı Ağrılarından Nasıl Ayrılır?

Ayak tabanı ağrısının pek çok nedeni benzer sözlerle anlatılır; ayrım tedaviyi baştan değiştirir:

• Plantar fasiit (topuk dikeni): Ağrı topuğun alt yüzünde noktasaldır, sabah ilk adımlarda en şiddetlidir ve yürüdükçe azalır; yanma ve uyuşma eşlik etmez. Plantar fasiiti ayrı bir yazıda ele aldık. Tarsal tünelde ise ağrı gün ilerledikçe ve akşama doğru artar.
• Periferik nöropati: Şeker hastalığında sık görülür; uyuşma her iki ayakta, çorap biçiminde ve simetriktir, ayak sırtını da tutar. Tarsal tünel çoğunlukla tek taraflıdır ve ayak sırtı korunur. Nöropatik ağrının genel özelliklerini daha önce yazmıştık.
• Bel kaynaklı sinir kökü basısı: Uyuşma bacağın arkasından aşağı iner, bel ve kalça ağrısı eşlik eder; öksürme ve öne eğilmeyle artar. Tarsal tünelde belirtiler bileğin altında kalır.
• Morton nöroması: Ön ayakta, parmak aralığında yanma yapar ve ayakkabı çıkarınca geçer; topuk ve taban ortası etkilenmez.
• Dolaşım bozukluğu: Ağrı baldırdadır, yürüyünce başlar ve durunca geçer; ayak soğuk ve soluktur. Tek başına ayak üşümesi tarsal tünel bulgusu değildir.
• Huzursuz bacak sendromu: Yakınma istirahatte ve akşam saatlerinde ortaya çıkan hareket etme dürtüsüdür; hareketle geçer. Huzursuz bacak tablosunda muayenede sinir bulgusu yoktur.

Elde aynı mekanizmayla gelişen karpal tünel sendromunu okuyanlar benzerliği hemen fark eder: her ikisinde de dar bir kanal, esnemeyen bir bağ ve altında kalan bir sinir vardır. Fark, ayakta çoğu zaman düzeltilebilir bir mekanik nedenin bulunmasıdır.

Tanı: Muayene Başlar, Görüntüleme Nedeni Arar

Tanının temeli öykü ve muayenedir. Hekim iç aşık kemiğinin arkasına vurarak tabana yayılan elektriklenmeyi arar, ayağı dışa çevirip parmakları yukarı gererek siniri gerginleştirir ve belirtilerin tetiklenip tetiklenmediğine bakar. Ayak tabanındaki his azalmasının haritası çıkarılır; ayak yapısı, topuk duruşu ve yürüyüş değerlendirilir.

EMG ve sinir iletim çalışması, sıkışmanın yerini ve derecesini gösterir; bel kaynaklı bası ve yaygın nöropatiden ayrımda en yararlı testtir. Ancak erken dönemde normal çıkabilir; normal bir EMG, tipik muayene bulguları varsa tanıyı dışlamaz. Ultrason, kanal içindeki kist, varis ya da kiriş kılıfı iltihabını doğrudan görebilir; MR ise yer kaplayan oluşum şüphesinde veya cerrahi planlanıyorsa tercih edilir. Şeker, tiroid ve romatizma testleri, sinirleri baskıya duyarlı kılan bir sistemik nedeni ortaya koyabilir.

Tedavi: Sinire Yer Açmak

Tedavi kademelidir ve hedefi sinir üzerindeki baskıyı kaldırmak, çevresindeki şişliği azaltmak ve zemin hazırlayan nedeni düzeltmektir:

• Ayak yapısının düzeltilmesi: Düztabanlık ve topuk dışa kaymasında iç kavisi destekleyen kişiye özel tabanlık, sinir üzerindeki gerilmeyi her adımda azaltır; çoğu hastada ilk ve en etkili adımdır. Topuğu kavrayan, tabanı sert ve yastıklı ayakkabılar seçilir.
• Aktivite ve yük düzenlemesi: Uzun süre ayakta kalma ve sert zeminde koşu geçici olarak azaltılır; tamamen hareketsizlik gerekmez.
• Şişlik ve iltihap kontrolü: Kısa süreli ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar, soğuk uygulama, gerekirse kısa süreli bilek desteği. Sistemik bir hastalık varsa onun tedavisi düzenlenir.
• Fizik tedavi ve egzersiz: Baldır ve ayak tabanı germe, sinirin kanal içinde kaymasını kolaylaştıran sinir mobilizasyonu, ayak içi kaslarının güçlendirilmesi ve yürüyüş düzeltme programa alınır. Ağrıyı azaltmaya yönelik sinir sıkışmalarında kullanılan fizik tedavi uygulamaları da eklenebilir.
• Enjeksiyon: Yeterli yanıt alınamayan hastalarda, tercihen ultrason eşliğinde kanal içine kortikosteroid enjeksiyonu şişliği azaltır. Tekrar sayısı sınırlı tutulur; kanalın hemen yanındaki kirişlere zarar vermemek için görüntüleme eşliğinde yapılması önemlidir.
• Cerrahi: Kademeli tedaviye en az altı ay yanıt vermeyen, EMG’de ilerleyici sinir hasarı olan ya da kanal içinde yer kaplayan bir oluşum bulunan hastalarda gündeme gelir. Bağ gevşetilir ve varsa kist çıkarılır. Sonuç, sıkışmanın nedeni net olan hastalarda daha öngörülebilirdir; bu nedenle cerrahi öncesi nedenin ortaya konması gerekir.

Evde Neler Yapılabilir?

• Ayakkabıyı gözden geçirin: Topuğu tutan, iç kavisi destekleyen ve tabanı bükülmeyen ayakkabılar; terlik ve tamamen düz tabanlı modellerden tedavi süresince uzak durun.
• Baldırı ve ayak tabanını esnetin: Duvara karşı baldır germesi ve ayak tabanını top üzerinde yuvarlama günde birkaç kez yapılabilir.
• Ayak içi kaslarını çalıştırın: Yerden havlu toplama, parmakları açma-kapama ve tek ayak üzerinde denge egzersizleri iç kavisi destekler.
• Gün sonunda ayağı yükseltin: Şişliğin azalması sinir üzerindeki baskıyı düşürür; gece yakınması olan hastalarda işe yarar.
• Kan şekerinizi biliyorsanız takip edin: Şeker hastalığı olan kişilerde sinir, baskıya çok daha duyarlıdır; iyi kontrol tedavinin parçasıdır.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

Birkaç haftadır süren ayak tabanı yanması ve uyuşması, özellikle geceleri artıyorsa değerlendirilmelidir. Ayak parmaklarında güçsüzlük, ayak içi kaslarında incelme, his kaybının genişlemesi, uyuşmanın her iki ayakta ve simetrik olması, bacağa yayılan ağrı ile şeker hastalığı olanlarda her türlü yeni ayak yakınması bekletilmemelidir. Erken dönemde tanınan tarsal tünel sendromu çoğunlukla tabanlık ve egzersizle kontrol altına alınır; uzun süren baskı sinirde kalıcı hasar bırakabilir ve tedavi seçeneklerini daraltır.

Sık Sorulan Sorular

Tarsal tünel sendromu ile karpal tünel sendromu arasındaki fark nedir?

Mekanizma aynıdır: dar bir kanalda, esnemeyen bir bağın altında sıkışan sinir. Karpal tünel el bileğinde median siniri, tarsal tünel ayak bileğinin iç tarafında tibial siniri etkiler. Ayakta farklı olan, çoğu hastada düztabanlık, kist ya da eski bir burkulma gibi tanımlanabilir bir nedenin bulunmasıdır; bu neden düzeltildiğinde belirtiler de geriler.

Topuk dikeni mi tarsal tünel mi olduğumu nasıl anlarım?

Topuk dikeninde ağrı topuğun altında noktasaldır, sabah ilk adımlarda en şiddetlidir ve yürüdükçe hafifler. Tarsal tünelde ise yanma, karıncalanma ve uyuşma ön plandadır, ayak tabanına ve parmaklara yayılır, gün ilerledikçe ve geceleri artar. İki durum birlikte de bulunabilir; kesin ayrım muayene ve gerekirse EMG ile yapılır.

EMG normal çıktı, tarsal tünel sendromu olamaz mı?

Olabilir. EMG özellikle erken dönemde ve aralıklı belirtilerde normal sonuç verebilir; test sinirdeki iletim yavaşlamasını ölçer, hastanın hissettiği yanmayı değil. Tipik öykü ve muayene bulguları varsa tanı klinik olarak konur ve tedaviye başlanır. EMG daha çok bel kaynaklı bası ve yaygın nöropatiyi dışlamak, cerrahi düşünülüyorsa sinir hasarının derecesini belgelemek için değerlidir.

Tabanlık gerçekten işe yarar mı?

Düztabanlık ve topuk dışa kaymasının eşlik ettiği hastalarda evet; iç kavisi destekleyen tabanlık, her adımda sinire binen gerilmeyi azaltır ve tedavinin temel taşıdır. Ayak yapısı normal olan ve kanal içinde kist bulunan hastalarda ise tabanlığın katkısı sınırlıdır. Bu nedenle tabanlık kararı, ayak yapısının muayenede değerlendirilmesinden sonra verilir; hazır tabanlık yerine kişiye özel ölçü tercih edilir.

Ameliyat gerekir mi, sonrasında uyuşma geçer mi?

Hastaların büyük bölümü ameliyatsız tedaviyle rahatlar; cerrahi, en az altı aylık kademeli tedaviye yanıt alınamayan, sinir hasarı ilerleyen veya kanal içinde yer kaplayan oluşum bulunan hastalar için düşünülür. Ameliyat sonrasında yanma ve karıncalanma genellikle belirgin azalır; uzun süredir var olan uyuşmanın gerilemesi ise aylar alabilir ve sinir hasarının derecesine bağlıdır. Beklentinin muayene ve EMG bulgularına göre hekimle birlikte kurulması gerekir.

Kaynaklar: American Academy of Orthopaedic Surgeons, NHS, American College of Foot and Ankle Surgeons.