Peroneal Tendinit: Ayak Bileğinin Dış Yanında Tendon Ağrısı, Belirtileri ve Tedavisi

Ayak bileğinin dış yanındaki ağrı denince akla önce burkulma gelir. Oysa burkulma geçirmemiş ya da burkulmanın üzerinden aylar geçmiş olduğu halde ayak bileğinin dışında, kemik çıkıntısının hemen arkasında süren bir ağrıyla gelen hastalar hiç de az değildir. Bu bölgede baldırdan gelen iki tendon dar bir oluktan geçer ve ayağı dışa çevirip yere sağlam basmamızı sağlar. Bu yazıda peroneal tendinitin neden geliştiğini, burkulma ve aşil tendinitinden nasıl ayrıldığını ve fizik tedavi ile rehabilitasyonun tedavideki yerini anlatıyoruz. (Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gerekir.)

Peroneal Tendonlar Nedir, Ne İşe Yarar?

Baldırın dış yanında iki kas bulunur: peroneus longus ve peroneus brevis. Bu kasların tendonları ayak bileği hizasında birleşerek dış malleolün arkasındaki oluktan geçer, ardından ayrılır; biri ayağın dış kenarındaki beşinci tarak kemiğinin tabanına, diğeri ayak tabanının altından dolanarak iç kenardaki kemiklere yapışır. Bu iki tendon üç temel iş görür:

İçindekiler

1. Peroneal Tendonlar Nedir, Ne İşe Yarar?
2. Neden Olur, Kimlerde Görülür?
3. Belirtiler
4. Benzer Durumlardan Farkı: Burkulma, Aşil Tendiniti, Stres Kırığı
5. Tanı Nasıl Konur?
6. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yaklaşımı
7. Günlük Yaşamda Dikkat Edilecekler
8. Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
9. Sık Sorulan Sorular
10. Peroneal tendinit kendiliğinden geçer mi?
11. Peroneal tendinit ile ayak bileği burkulması arasındaki fark nedir?
12. Peroneal tendinitte koşmaya devam edebilir miyim?
13. Hangi egzersizler peroneal tendinite iyi gelir?
14. Peroneal tendinit için ameliyat gerekir mi?

Tüm başlıkları göster Alt başlıkları gizle

• Ayağı dışa çevirme: Ayağın dış kenarını yerden kaldırır ve tabanı dışa döndürür; bu hareket burkulmanın tam tersidir.
• Ayak bileğini dengeleme: Düz olmayan zeminde ve tek ayak üzerinde dururken ayak bileğinin dışa doğru kaymasını önler. Burkulmaya karşı ilk savunma hattıdır.
• Kavisi destekleme: Peroneus longus ayak tabanının altından geçerek ayak kavisini ve başparmağın yere basışını destekler.

Tendonlar dış malleolün arkasındaki dar oluktan geçerken bir bant tarafından yerinde tutulur. Bu bölge hem dar hem de hareketlidir; tekrarlayan yüklenmede tendonlar kemiğe sürtünerek tahriş olur. Peroneal tendinit tek seferlik bir yaralanma değil, tendonun ve onu saran kılıfın bu tekrarlayan zorlanmaya verdiği tahriş ve iltihap yanıtıdır.

Neden Olur, Kimlerde Görülür?

• Antrenman yükünde ani artış: Koşu mesafesini, temposunu ya da haftalık antrenman sayısını hızlı artırmak, yokuş ve patika koşusuna hazırlıksız geçmek tendonlara alışık olmadıkları bir yük bindirir.
• Tekrarlayan burkulmalar: Her burkulmada dış yan bağlarla birlikte peroneal tendonlar da gerilir. Bağlar gevşek kaldığında tendonlar bileği dengede tutmak için sürekli fazla çalışır ve yorulur.
• Yüksek kavisli (çukur) ayak: Topuğun içe dönük durduğu yüksek kavisli ayakta ağırlık dış kenara biner ve peroneal tendonlar her adımda gerilir.
• Ayakkabı ve zemin: Dış tabanı aşınmış, topuğu içe ya da dışa eğilmiş ayakkabılar; sert ya da eğimli zeminde koşmak; yol kenarında hep aynı yöne eğimli kaldırımda yürümek.
• Kas dengesizliği ve esneklik kaybı: Baldır kaslarının kısalığı, kalça kaslarının zayıflığı ve ayak bileği denge duyusunun (propriyosepsiyon) azalması yükün tendonlara yığılmasına yol açar.

Belirtiler

• Ayak bileğinin dış yanında, kemik çıkıntısının arkasında ve hemen altında, yavaş yavaş başlayan ve haftalar içinde artan ağrı
• Yürürken, koşarken, merdiven inerken ve düz olmayan zeminde belirginleşen; dinlenince azalan ağrı
• Ayağı dışa doğru çevirmeye ya da dirence karşı dışa itmeye çalışınca ağrı
• Dış malleolün arkasında şişlik, sıcaklık ve dokunmakla hassasiyet
• Bazı hastalarda ayak bileğinin dışında “boşa basıyorum” ya da “bileğim güvensiz” hissi

Ayak bileğinin dış yanında, tendonun kemik üzerinden “atlayıp” yer değiştirdiği hissi ve bunu izleyen tıklama sesi tendinitten farklı bir sorunu, tendonun yerinden çıkmasını (subluksasyon) düşündürür ve ayrıca değerlendirilir.

Benzer Durumlardan Farkı: Burkulma, Aşil Tendiniti, Stres Kırığı

Ayak bileğinin dış yanındaki ağrının birbirine benzeyen birkaç nedeni vardır. Doğru tedavi, bu nedenlerin ayırt edilmesiyle başlar:

• Ayak bileği burkulması: Ayak bileği burkulmasında hasta ağrının başladığı anı hatırlar: ayağın içe dönmesi, bir çukura basma ya da rakibin ayağına basma. Ağrı ve şişlik dış malleolün önünde ve altında, bağların üzerindedir; morluk sıktır. Peroneal tendinitte ise ağrı sinsi başlar, tek bir ana bağlanamaz ve dış malleolün arkasındaki tendon çizgisi boyunca hissedilir. Burkulma sonrası haftalarca süren dış yan ağrının arkasında çoğu zaman bu tendonların tahrişi vardır.
• Aşil tendiniti: Aşil tendinitinde ağrı ayak bileğinin tam arkasında, topuk kemiğinin üzerindeki kalın tendon üzerindedir ve orta hattadır. Peroneal tendinitte ağrı orta hatta değil, dış malleolün arkasında ve yanındadır. Parmak ucunda yükselme aşili, ayağı dışa çevirme ise peroneal tendonları ağrıtır.
• Beşinci tarak kemiği stres kırığı: Ayağın dış kenarında, tendonun yapıştığı kemik tabanında noktasal bir hassasiyet vardır; ağrı dinlenmeyle beklendiği kadar azalmaz ve yük vermek giderek zorlaşır. Kemiğin yüklenmeye verdiği benzer bir yanıtı kaval kemiği ağrısı (shin splints) yazısında anlattık.
• Tendon yırtığı ve yerinden çıkma: Uzun süren tahriş tendon liflerinde boyuna yırtıklara yol açabilir; tendonu tutan bant gevşerse tendon kemik üzerinden öne kayabilir. Tıklama, atlama hissi ve süregelen güvensizlik varsa görüntüleme ile tendon bütünlüğü değerlendirilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanıda öykü ve muayene belirleyicidir. Hekim ağrının tam yerini, başlangıç biçimini, burkulma öyküsünü, antrenman düzenini, ayak kavisini ve kullanılan ayakkabıları değerlendirir. Tendon boyunca dokunmakla hassasiyet, ayağı dirence karşı dışa çevirince ağrı ve tendonun yerinden kayıp kaymadığının kontrolü tanıyı destekler. Tek ayak üzerinde denge ve baldır kas gücü ayrıca ölçülür.

Ultrason, tendon kalınlaşmasını, kılıf içindeki sıvıyı ve hareket sırasında tendonun yerinden kayıp kaymadığını canlı olarak göstermede değerlidir. Röntgen kemik yapıyı, ayak kavisini, fazladan kemiği ve kırık şüphesini değerlendirir. Tendon yırtığından şüpheleniliyorsa ya da düzenli tedaviye rağmen ağrı sürüyorsa MR istenebilir. Hangi görüntülemenin gerektiğine muayene bulgularına göre karar verilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yaklaşımı

Peroneal tendinit tedavisinin özü, tahriş olmuş tendonun üzerindeki yükü bir süre azaltmak, ardından tendonu ve ayak bileğini bu yükü daha dengeli taşıyacak biçimde yeniden hazırlamaktır:

• Yükün azaltılması: Ağrıyı başlatan etkinliğe bir süre ara verilir. Koşu, patika ve yön değiştirme içeren sporlar yerine yüzme ve sabit bisiklet gibi ayak bileğini yandan zorlamayan etkinlikler tercih edilir. Tam hareketsizlik çoğu zaman gerekmez; amaç ağrıyı tetiklemeyen düzeyi bulmaktır.
• Ayakkabı ve tabanlık: Topuğu sağlam, tabanı yastıklı ve dış kenarı aşınmamış ayakkabılar seçilir. Yüksek kavisli ayakta topuğun içe dönüklüğünü dengeleyen, dış kenarı hafif yükseltilmiş kişiye özel tabanlıklar tendonların her adımda gerilmesini azaltır. Ayak yapısındaki bozukluk varsa tabanlık bunu da destekler.
• Bantlama ve destek: Ağrılı dönemde ayak bileğini dışa doğru kaymaktan koruyan bantlama ya da hafif bir bileklik tendonların üzerindeki gerilimi azaltır. Yoğun tahrişte kısa süreli yürüme botu gündeme gelebilir.
• Fizik tedavi uygulamaları: Ağrı ve ödemi azaltmaya yönelik soğuk uygulama, ultrason ve elektroterapi gibi yöntemler kullanılabilir. Yumuşak doku mobilizasyonu ve baldır kaslarına yönelik manuel uygulamalar tendonun üzerindeki gerilimi azaltır. İnatçı tendon ağrılarında hekim uygun görürse ESWT (şok dalga tedavisi) de değerlendirilebilir.
• Kademeli tendon yüklenmesi: Tendon iyileşmesinin temeli, ağrının izin verdiği ölçüde yavaş ve kontrollü güçlendirmedir. Lastik bantla dirence karşı ayağı dışa çevirme, ağırlığın yavaş bırakıldığı baldır egzersizleri ve ayağın dış kenarını kaldırma çalışmaları basamak basamak artırılır.
• Denge ve propriyosepsiyon: Tek ayak üzerinde durma, dengesiz zeminde çalışma ve gözler kapalı denge egzersizleri ayak bileğinin dışa kaymasını önleyen refleksleri yeniden eğitir. Tekrarlayan burkulma öyküsü olanlarda bu basamak tedavinin en önemli parçasıdır.
• Kademeli spora dönüş: Günlük yürüyüş ve tek ayak denge ağrısız hale geldikten sonra önce düz ve yumuşak zeminde kısa koşuya, ardından yön değiştirme ve patika içeren çalışmalara geçilir. Ağrı geri gelirse bir önceki basamağa dönülür. Sporcularda bu süreç sportif rehabilitasyon programı içinde planlanır.

Bu önlemlerle yeterli rahatlama sağlanmayan hastalarda seçilmiş durumlarda enjeksiyon gündeme gelebilir. Tendon yırtığı, tendonun tekrarlayan biçimde yerinden çıkması ya da uzun süre düzenli tedaviye rağmen süren ağrıda ortopedi değerlendirmesi planlanır; cerrahi nadiren gerekir ve sonrasında da rehabilitasyon süreci spora dönüş için önemlidir.

Günlük Yaşamda Dikkat Edilecekler

• Antrenmanı kademeli artırın: Mesafeyi, tempoyu ve zemin türünü aynı anda değiştirmeyin; patika koşusuna geçişi yavaş yapın.
• Ağrıyı görmezden gelmeyin: Ağrıya rağmen sürdürülen yüklenme, basit bir tahrişin tendon yırtığına ilerlemesine zemin hazırlayabilir.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

Birkaç haftadır süren ve dinlenmeye rağmen geçmeyen ayak bileği dış yan ağrısı, belirgin şişlik ve sıcaklık, ayak bileğinde tıklama ya da tendonun atlama hissi, ayağa yük vermekte zorlanma, sık tekrarlayan burkulmalar ve gece uyandıran ağrı değerlendirilmelidir. Ani bir hareketle başlayan keskin ağrı ve ayağı dışa çevirememe tendon yırtığı açısından beklemeden incelenmelidir. Muayene ve kişiye özel tedavi planı için randevu ve iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Peroneal tendinit kendiliğinden geçer mi?

Ağrıyı başlatan yüklenme azaltılır, ayakkabı ve zemin düzenlenirse yakınmalar çoğu hastada zamanla geriler. Ancak tendonun dayanıklılığı ve ayak bileği dengesi yeniden kazanılmadan yalnızca beklemek genellikle yeterli olmaz; aynı antrenman düzeniyle ağrı geri gelir. Haftalarca süren ağrıda tendon yırtığı ve stres kırığı gibi nedenlerin dışlanması için muayene gerekir.

Peroneal tendinit ile ayak bileği burkulması arasındaki fark nedir?

Burkulmada hasta yaralanma anını hatırlar, ağrı ve şişlik dış malleolün önünde ve altında, bağların üzerindedir. Peroneal tendinitte ağrı sinsi başlar, dış malleolün arkasındaki tendon çizgisi boyunca hissedilir ve ayağı dışa çevirince artar. Burkulma sonrası haftalarca süren dış yan ağrının arkasında çoğu zaman bu tendonların tahrişi vardır; iki durum birlikte de görülebilir.

Peroneal tendinitte koşmaya devam edebilir miyim?

Ağrılı dönemde koşuya ara vermek ve yerine yüzme ya da bisiklet gibi ayak bileğini yandan zorlamayan etkinlikleri koymak önerilir. Günlük yürüyüş ve tek ayak denge ağrısız hale geldikten sonra uygun ayakkabıyla, düz ve yumuşak zeminde, kısa sürelerle koşuya kademeli dönülür; patika ve yön değiştirme en sona bırakılır. Karar muayene bulgularına göre kişiye özel verilir.

Hangi egzersizler peroneal tendinite iyi gelir?

Programın temeli lastik bantla dirence karşı ayağı dışa çevirme, ağırlığın yavaş bırakıldığı baldır egzersizleri, tek ayak üzerinde denge çalışmaları ve baldır germeleridir. Kalça dış kaslarının güçlendirilmesi de ayak bileğinin dizilimini düzeltir. Egzersizler ağrının izin verdiği düzeyde başlatılıp basamak basamak artırılır; hangi egzersizin ne zaman ekleneceğine muayene bulgularına göre karar verilir.

Peroneal tendinit için ameliyat gerekir mi?

Hastaların büyük bölümünde ameliyat gerekmez. Yükün azaltılması, ayakkabı ve tabanlık düzenlemesi, fizik tedavi, kademeli güçlendirme ve denge egzersiziyle yakınmalar çoğunlukla kontrol altına alınır. Tendon yırtığı, tendonun tekrarlayan biçimde yerinden çıkması ya da uzun süre düzenli tedaviye rağmen süren ağrıda ortopedi değerlendirmesiyle cerrahi seçenekler konuşulur.

Kaynaklar: American Orthopaedic Foot & Ankle Society (FootCareMD), NHS, Cleveland Clinic, StatPearls (NCBI Bookshelf).