Kienböck Hastalığı: El Bileği Ortasındaki Ağrı ve Lunat Kemiği Avasküler Nekrozu

El bileği ağrısı denince akla önce tendon iltihapları ve sinir sıkışmaları gelir; bunlar gerçekten de çok daha sıktır. Ancak aylardır süren, bileğin tam ortasında hissedilen, “burkulma” denilerek geçiştirilen ve kavrama gücünü giderek azaltan bir ağrının arkasında nadir ama önemli bir neden olabilir: lunat kemiğinin beslenme bozukluğu. Avusturyalı radyolog Robert Kienböck’ün adını taşıyan bu hastalıkta erken tanı, bileğin uzun vadeli işlevini korumak açısından değerlidir. Bu yazıda Kienböck hastalığının belirtilerini, benzer el bileği sorunlarından farkını, evrelere göre tedaviyi ve rehabilitasyonun yerini anlatıyoruz. (Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim değerlendirmesi gerekir.)

Lunat Kemiği ve Avasküler Nekroz Nedir?

El bileği, iki sıra halinde dizilmiş sekiz küçük kemikten oluşur. Lunat, ön koldaki döner kemiğin (radius) hemen karşısında, ilk sıranın ortasında durur ve bilek hareketlerinin merkezinde yer alır. Ele binen yükün önemli bir kısmı bu kemik üzerinden ön kola aktarılır.

İçindekiler

1. Lunat Kemiği ve Avasküler Nekroz Nedir?
2. Neden Olur, Kimlerde Görülür?
3. Kienböck Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
4. Kienböck Hastalığı Diğer Bilek Ağrılarından Nasıl Ayrılır?
5. Tanı Nasıl Konur?
6. Kienböck Hastalığının Evreleri ve Tedavisi Nelerdir?
7. Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Neleri Kapsar?
8. Ne Zaman Hekime Başvurmalı?
9. Sık Sorulan Sorular
10. Kienböck hastalığı kendiliğinden geçer mi?
11. Röntgenim normal çıktı, yine de Kienböck hastalığı olabilir mi?
12. Kienböck hastalığında splint ne kadar süre kullanılır?
13. Fizik tedavi Kienböck hastalığını iyileştirir mi?
14. Ameliyat sonrası el eski gücüne kavuşur mu?

Tüm başlıkları göster Alt başlıkları gizle

Avasküler nekroz, bir kemiğe gelen kan akımının azalması ya da kesilmesiyle kemik dokusunun canlılığını yitirmesidir. Beslenemeyen kemik önce sertleşir, ardından yük altında çökmeye ve parçalanmaya başlar. Lunat çöktüğünde çevresindeki bilek kemiklerinin dizilimi bozulur ve zamanla bilek ekleminde kireçlenme gelişir. Aynı süreç vücudun başka kemiklerinde de görülebilir; çene kemiğini ilgilendiren farklı bir biçimini bifosfonat ilaçları ve osteonekroz yazısında ele almıştık.

Neden Olur, Kimlerde Görülür?

Kienböck hastalığının tek bir nedeni yoktur; birkaç etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülür:

• Damar yapısı: Bazı kişilerde lunat kemiği az sayıda damarla beslenir; bu durum kemiği kan akımındaki aksamalara karşı duyarlı kılar.
• Ön kol kemiklerinin uzunluk farkı: Dirsek kemiğinin (ulna) döner kemiğe göre kısa olması, lunata binen yükü artıran bir yapısal özelliktir.
• Tekrarlayan zorlanma ve titreşim: Ağır el işi yapanlar, titreşimli alet kullananlar ve bileğe tekrarlayan yük binen mesleklerde çalışanlar daha fazla etkilenir.
• Eski yaralanmalar: Açık el üzerine düşme gibi bir travma ya da fark edilmeyen tekrarlayan küçük travmalar kemiğin dolaşımını bozabilir.
• Eşlik eden hastalıklar ve ilaçlar: Uzun süreli kortizon kullanımı ve kan dolaşımını etkileyen bazı sistemik hastalıklar avasküler nekroz için zemin hazırlayabilir.

Hastalık çoğunlukla genç ve orta yaşlı erişkinlerde, daha çok baskın elde ve tek taraflı görülür.

Kienböck Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Kienböck hastalığının başlıca belirtisi, belirgin bir yaralanma olmadan başlayan ve bileğin tam ortasında hissedilen ağrıdır; buna zamanla hareket kısıtlılığı ve kavrama gücünde azalma eklenir.

• El bileğinin tam ortasında, özellikle sırt yüzünde hissedilen, yavaş başlayan ve kullanımla artan ağrı
• Lunat kemiğinin üzerine parmakla basınca hassasiyet
• Bileği yukarı ve aşağı bükmekte kısıtlanma ve tutukluk
• Kavrama gücünde azalma; kavanoz açmak, çanta taşımak, anahtar çevirmek gibi işlerde zorlanma
• Bileğin sırt yüzünde hafif şişlik
• İleri dönemde bilek hareketi sırasında takılma ya da tıkırtı hissi
• Yerden destek alarak kalkarken, şınav çekerken ve bileğe yük bindiren her harekette belirginleşen ağrı

Belirtiler çoğu zaman sinsi başlar ve hastalar aylarca “bilek burkulması” ya da “tendon iltihabı” düşüncesiyle bekler. Geçmeyen bir burkulmanın yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Kienböck Hastalığı Diğer Bilek Ağrılarından Nasıl Ayrılır?

El bileği ağrısında ağrının yeri, tanıya giden en değerli ipucudur. Aşağıdaki tablo sık karıştırılan durumları özetler; kesin ayrım muayene ve görüntülemeyle yapılır.

Durum	Ağrının yeri	Öne çıkan yakınma	Ne ile artar
Kienböck hastalığı	Bileğin tam ortası, sırt yüzü	Ağrı, hareket kısıtlılığı, kavrama gücünde azalma; uyuşma beklenmez	Bileğe yük bindirme, destek alarak kalkma, şınav
De Quervain tenosinoviti	Bileğin başparmak tarafı	Tendon kılıfı kaynaklı ağrı	Başparmak hareketleri, bebek kucaklama, telefon kullanma
Karpal tünel sendromu	Avuç içi, ilk üç parmak	Uyuşma, karıncalanma, gece uyandıran his kaybı	Gece, bileğin uzun süre bükülü kalması
Rizartroz	Başparmağın dibi	Eklem kireçlenmesi ağrısı, daha çok ileri yaşta	Çimdikleme, kavanoz açma
Ganglion kisti	Bileğin sırt yüzü	Ele gelen yumuşak, hareketli şişlik; kemik normal	Bileğin zorlanması
Skafoid kırığı, bağ yırtığı	Bileğin başparmak tarafı ya da yaygın	Düşme sonrası geçmeyen ağrı	Yük bindirme, kavrama

Ayrıntılı olarak:

• De Quervain tenosinoviti: De Quervain tenosinovitinde ağrı bileğin başparmak tarafındadır ve başparmak hareketleriyle, bebek kucaklamak ya da telefon kullanmak gibi etkinliklerle artar. Sorun tendon kılıfındadır, kemikte değildir. Kienböck hastalığında ise ağrı bileğin ortasındadır ve bileğe yük bindirmekle ortaya çıkar.
• Karpal tünel sendromu: Karpal tünel sendromu bir sinir sıkışmasıdır; ön planda ağrı değil, ilk üç parmakta uyuşma, karıncalanma ve gece uyandıran elde uyuşukluk vardır. Kienböck hastalığında uyuşma beklenmez; yakınma mekanik ağrı ve güç kaybıdır. Her iki durumda da kavrama gücü azalabileceği için ayrım muayeneyle yapılır.
• Başparmak kökü kireçlenmesi: Rizartrozda ağrı başparmağın dibindedir ve çimdikleme, kavanoz açma gibi hareketlerle artar; daha çok ileri yaşta görülür.
• Ganglion kisti: Bileğin sırt yüzünde ele gelen yumuşak, hareketli bir şişliktir; ağrı yapabilir ama kemik yapı normaldir.
• Kırık ve bağ yaralanmaları: Düşme sonrası geçmeyen bilek ağrısında kayık kemiği (skafoid) kırığı ve bilek bağlarının yırtıkları da akla gelmelidir; bunlar da ilk röntgende gözden kaçabilir.
• İltihaplı eklem hastalıkları: İki bilekte birden şişlik, sabah tutukluğu ve başka eklemlerde de yakınma varsa romatizmal hastalıklar değerlendirilir.

Tanı Nasıl Konur?

Muayenede hekim ağrının yerini, lunat üzerindeki hassasiyeti, bilek hareket açıklığını ve kavrama gücünü iki eli karşılaştırarak değerlendirir. Röntgen ilk tetkiktir; ancak hastalığın erken döneminde tamamen normal görünebilir. Bu nedenle yakınması süren ve röntgeni normal olan hastalarda MR istenir; MR kemiğin kanlanmasındaki bozulmayı erken dönemde gösterebilir. İlerleyen dönemde röntgende lunat kemiğinde yoğunluk artışı, ardından çökme ve parçalanma görülür. Bilgisayarlı tomografi kemikteki çökmenin ve kırık hatlarının ayrıntısını vererek evrelemeye ve cerrahi planlamaya yardımcı olur.

Kienböck Hastalığının Evreleri ve Tedavisi Nelerdir?

Kienböck hastalığı röntgen ve MR bulgularına göre dört evrede ele alınır; erken evrede bilek dinlendirilip yakından izlenir, ileri evrelerde cerrahi seçenekler gündeme gelir.

• Erken evre: Röntgen normal ya da normale yakındır, değişiklik yalnızca MR’da görülür. Bileğin splint ya da alçıyla bir süre dinlendirilmesi, yüklenmenin azaltılması ve yakın izlem uygulanır. Amaç kemiğe binen yükü azaltarak dolaşımın toparlanmasına fırsat vermektir.
• Orta evre: Lunat röntgende yoğunlaşmış görünür, ancak şekli büyük ölçüde korunmuştur. İzlemde ilerleme varsa ya da yakınmalar sürüyorsa el cerrahisi, kemiğin yükünü azaltmaya ya da kanlanmasını artırmaya yönelik girişimleri değerlendirir.
• İleri evre: Lunat çökmüş, bilek kemiklerinin dizilimi bozulmuştur. Bilek kemiklerinin bir bölümünün çıkarılması ya da kısmi sabitlenmesi gibi seçenekler gündeme gelir.
• Son evre: Bilek ekleminde yaygın kireçlenme gelişmiştir. Ağrıyı gidermeye yönelik kurtarıcı girişimler değerlendirilir.

Hangi evrede hangi yöntemin seçileceğine el cerrahisi ya da ortopedi hekimi; hastanın yaşı, mesleği, beklentisi ve ön kol kemiklerinin yapısına göre karar verir. Röntgendeki evre ile hastanın yakınması her zaman aynı ölçüde değildir; bazı hastalar ileri görüntüleme bulgularına rağmen az yakınmayla yaşamını sürdürebilir.

Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Neleri Kapsar?

Fizik tedavi ölü kemik dokusunu yeniden canlandırmaz. Rehabilitasyonun görevi bileği korumak, ağrıyı azaltmak ve hangi tedavi yolu seçilirse seçilsin elin işlevini olabildiğince geri kazandırmaktır.

Ameliyatsız izlem döneminde:

• Splint: Bileği nötr pozisyonda tutan, kişiye uygun bir splint lunata binen yükü azaltır. Kullanım süresi ve gün içindeki düzeni hekim belirler.
• Eklem koruma eğitimi: Bileğe yük bindiren hareketlerin (el üzerinde destek almak, ağır kavrama, itme, titreşimli alet kullanımı) azaltılması ve işlerin iki elle, geniş saplı araçlarla yapılması öğretilir.
• Ağrı ve ödem kontrolü: Soğuk uygulama, elektroterapi ve ödem azaltıcı teknikler kullanılabilir.
• Komşu eklemlerin korunması: Splint döneminde parmak, dirsek ve omuz hareketleri sürdürülerek sertlik gelişmesi önlenir.
• Ağrısız sınırda hareket: Hekim izin verdiğinde bilek hareket açıklığı egzersizlerine nazikçe başlanır; ağrıyı artıran zorlayıcı germe ve dirençli çalışmalardan kaçınılır.

Cerrahi sonrası rehabilitasyonda:

• Koruma dönemi: Alçı ya da splint süresince ödem kontrolü, elin yüksekte tutulması ve serbest bırakılan eklemlerin (parmaklar, dirsek, omuz) hareketi ön plandadır.
• Hareketin geri kazanılması: Sabitleme sona erdiğinde bilek ve ön kol dönme hareketleri kademeli olarak çalışılır; yara izi hareketliliği için nazik masaj uygulanır. Uzun süre hareketsiz kalmış bir bilekte karşılaşılan sorunları kırık sonrası fizik tedavi yazısında ayrıca anlattık.
• Güçlendirme: Cerrahın onayıyla önce hafif, ardından artan dirençle kavrama ve ön kol kasları güçlendirilir. Kavrama gücü iki el karşılaştırılarak izlenir.
• İşe ve günlük yaşama dönüş: Mesleğin gerektirdiği hareketler çalışılır; gerekirse iş düzenlemesi ve yardımcı araçlar önerilir.

Yapılan girişimin türüne göre bilek hareketinin bir kısmı kalıcı olarak kısıtlı kalabilir. Rehabilitasyonun gerçekçi hedefi, ağrısı azalmış ve günlük işleri yapabilen, işlevsel bir eldir.

Ne Zaman Hekime Başvurmalı?

Birkaç haftadır süren ve bileğin ortasında hissedilen ağrı, belirgin bir neden olmadan azalan kavrama gücü, bilek hareketlerinde giderek artan kısıtlanma ve “burkulma” sonrası beklenen sürede geçmeyen yakınmalar değerlendirilmelidir. Röntgenin normal olması, yakınmalar sürüyorsa değerlendirmeyi sonlandırmak için yeterli değildir. Muayene ve kişiye özel tedavi planı için randevu ve iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Kienböck hastalığı kendiliğinden geçer mi?

Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir. Bazı hastalarda, özellikle genç yaşta ve erken evrede yakalandığında bileğin dinlendirilmesiyle ilerleme durabilir. Bazılarında ise kemik zamanla çöker. Bu nedenle tanı konduktan sonra düzenli muayene ve görüntülemeyle izlem önemlidir.

Röntgenim normal çıktı, yine de Kienböck hastalığı olabilir mi?

Evet. Hastalığın erken döneminde röntgen tamamen normal görünebilir. Bileğin ortasında süren ağrı ve lunat üzerinde hassasiyet varsa MR kemiğin kanlanmasındaki bozulmayı erken dönemde gösterebilir. Hangi tetkikin gerektiğine muayene sonrasında hekim karar verir.

Kienböck hastalığında splint ne kadar süre kullanılır?

Süre evreye, yakınmanın şiddetine ve izlemdeki görüntüleme bulgularına göre değişir; haftalar ile aylar arasında olabilir. Splintin gün içinde nasıl kullanılacağını ve ne zaman bırakılacağını izleyen hekim belirler. Splint döneminde parmak, dirsek ve omuz hareketleri sürdürülmelidir.

Fizik tedavi Kienböck hastalığını iyileştirir mi?

Fizik tedavi kemiğin bozulan kanlanmasını geri getirmez. Katkısı ağrı ve ödemi azaltmak, bileği koruyan alışkanlıkları öğretmek, komşu eklemlerde sertliği önlemek ve cerrahi sonrasında hareket ile kavrama gücünü geri kazandırmaktır. Bu nedenle tedavinin tamamlayıcı ve önemli bir parçasıdır.

Ameliyat sonrası el eski gücüne kavuşur mu?

Sonuç hastalığın evresine, yapılan girişimin türüne ve rehabilitasyona uyuma bağlıdır. Hastaların çoğunda ağrı azalır ve el günlük işlerde kullanılabilir hale gelir; ancak bilek hareketi ve kavrama gücü karşı elin düzeyine tam ulaşmayabilir. Beklentinin ameliyat öncesinde cerrah ve rehabilitasyon ekibiyle konuşulması önemlidir.

Kaynaklar: American Academy of Orthopaedic Surgeons (OrthoInfo), American Society for Surgery of the Hand (HandCare), StatPearls (NCBI Bookshelf), Cleveland Clinic.