Bebeklerde Vojta Tedavisi Nedir?

Polonya-Krakow Çocuk Rehabilitasyon merkezinden Prof. Dr. Maria Drawniokowa tarafından 1996-1997 yılları arasında İstanbul ve Afyon’da fizyoterapistlere yönelik üç aşamalı olarak gösterilmiştir. Kinezyolojik tanı ve tedavi prensibine dayanan ve bir nörofizyolojik tedavi yöntemi olarak kabul edilen vojta terapi metodu hali hazırda ülkemizde Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi FTR kliniğinde, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Nörolojisi ABD fizyoterapi bölümünde, Ankara’da ve bazı özel eğitim merkezlerinde uzman fizyoterapistler tarafından başarıyla uygulanmaktadır. Prag’lı bir pediatrik nörolog olan Dr. Veclav vojta 1950’li yıllarda yenidoğanda otomatik olarak gözlenen refleks dönme refleks sürünme hareketlerini tedavinin ana prensibi olarak ele almıştır.

Doğum sonrası başlayan ve ilk 6 ayda kaybolan postüral refleksler çocuğun gelişim bozukluklarını tanımlamak amacıyla kullanılır.

Tedavi tekniği olarak ise vücuttaki belirli noktaları belirli yönlerde düzenli olarak uygulanan manuel basılar sonucunda santral sistemini uyarmayı hedefler. Bu uyarılar sonucunda ise gövde ve ekstremitelerde nörovegatif ve motor cevaplar elde etmek, anormal hareket paternlerinin beyinde gelişmesini önlemek (ilk 1 yaş için geçerlidir), yerleşen anormal hareket paternlerini ise düzeltmek, derin duyu (proprioception) ve hareket duyusunu uyararak refleks hareket paternlerinin ortaya çıkmasını hedeflemektedir. Refleks lokomasyonun uygulama tekniği dönme ve sürünme refleksleridir. Bu refleksleri ortaya çıkarmak için çocuk önce pozisyonlanır ve vücuttaki 20 kadar olan uyarı noktalarından karşılıklı zıt yönde (çapraz olarak) öncelikle 2 tane seçilerek manuel olarak uyarılır. Refleks dönmenin 1. ve 2. fazı, refleks sürünmenin 1. 2. 3. fazı ve bunların modifikasyonların düzeltilmesi, salya kontrolü, konuşma organlarının hazırlanması, mimik ve çiğneme kaslarının uyarılması amacıyla çene uyarıları vardır ki terapide çok önemli yer tutar.

Vojta tedavisine doğum sonrası 1 aylıktan itibaren başlanabilir, genç erişkinlerde ve hatta daha ileri yaşlardaki hemiplejik ve travma sonrası gelişen omurilik yaralanmalarında erken dönemde başlanırsa yüz güldüren sonuçlar almak mümkündür.

CP şüphesi olan çocuklarda ilk 6 ayda terapiye başlamak 1 yaş sonrası anormal postüral hareketlerin beyinde yerleşmesini önlemek amacıyla çok önemlidir. Bu yüzden doğumdan hemen sonra APGAR skoru düşük olan bebeklerde, mor doğan, hemen ağlamayan, bilüribin düzeyi yüksek olan kısacası CP açısından risk faktörü taşıyan tüm bebekler ile genetik açıdan kromozom anomalisiyle doğan (meningomyeloseli olan bebekler) beyin cerrahisindeki operasyondan 3-4 hafta sonra, vojta terapi programına başlayabilir. Bu tür riskli bebeklerin doğumdan itibaren ilk 6-10 ay boyunca jinekologlar, pediatrik nörologlar, nöroşirürjiyenler, ortopedistler ve mutlaka pediatrik fizyoterapistler tarafından takip edilmeleri ileriye dönük oluşabilecek patolojileri önlemek veya minimuma indirmek açısından önemlidir.

Terapi ilk 1 yaşa kadar günde 3-4 kez, her uyarı 30 saniye olarak uygulanır. Fizyoterapist terapiyi aileye öğreterek evde de uygulanması sağlanır. Haftanın birkaç günü de fizyoterapist kontrolünde terapiler takip edilir. Yaş büyüdükçe terapi seansları günde 2’ye düşebilir. Uyarılar 1 dakikadan 2 dakikaya çıkarılabilir.

Uygulanan tedavi zemini düzgün, ortamın ısısı yeterli, çocuk çıplak olmalı, vücudunda uyarı oluşturacak herhangi bir materyal olmamalı (refleks sürünmede eline bir silindir materyal verilir). Yemeklerden hemen sonra kusma riskine karşın uygulanmamalıdır. 38 derecenin üstündeki ateşli hastalıklarda uygulanmamalı, kalp defekti olan çocuklarda dikkatli uygulanmalıdır. Epileptik nöbet geçirenlerde ise ilaç saatleri ile terapi saatleri ayarlandıktan sonra bir sorun teşkil etmez. Terapi sırasında bebekte terleme, idrar yapma, gaita çıkarma, uyuma, kaslarda kontraksiyon (kasılma) veya gevşeme gibi belirtilerin görülmesi, terapinin gastroentestinal (mide-barsak sistemi) sistem, (mesane gibi) üriner sistem, solunum sistemi ve nöromotor aktiviteler üzerine etkisi olduğunu göstermektedir.

Hangi hastalıklarda uygulanır?

CP (cerebral palsy)
Brachial plexus lezyonu
Tortikolis
Spina bifida
Skolyoz
Down sendromu
Myopatiler
Omurilik yaralanmaları
Artro gropozis multiplex conjenita
Ortopedik deformiteler (pes ekinovarus, parsiyel kalça displazileri)
Santral koordinasyon bozukluğu olan hastalarda uygulanır.

Yapılan literatür çalışmalarında, vojta tedavi tekniğinin erken tanı ve erken terapi programına alınan çocuklarda olumlu yönde gelişmeler gösterdiği belirtilmektedir